Denizcilik Sözlüğü
Denizcilik, gemi inşa, gemi makine mühendisliği, kalite ve muayene terminolojisinin aranabilir A-Z sözlüğü.
A
Otomatik Tanımlama Sistemi: gemiler ve kıyı istasyonları arasında kimlik, konum, rota ve hız bilgisi alışverişi yapan bir VHF transponder sistemi.
Uygun derinlik, tutucu zemin ve korunaklılığa sahip, gemilerin demirli olarak bekleyebileceği belirlenmiş bir alan.
Direnci ve yakıt tüketimini artıran deniz canlılarının tutunmasını önlemek için su altı teknesine uygulanan kaplama.
Pervaneyi doğrudan tahrik etmeyen, en çok elektrik gücü sağlamak üzere bir jeneratörü çalıştıran makine.
B
Su çekimini, trimi, meyli ve stabiliteyi ayarlamak için taşınan, normalde özel tanklardaki deniz suyundan oluşan ağırlık.
Bir geminin bir rıhtımda, iskelede veya iskele yapısında bağlandığı belirlenmiş yer. Terim bir gemiye ayrılan rıhtım uzunluğunu ve su derinliğini de kapsar.
Teknenin suyun toplandığı en alt iç kısmı ve dip ile borda arasındaki yuvarlak geçiş. Sintine sistemleri bu suyu dışarı basar.
Taşıyıcının yükü sevkiyat için teslim aldığını kabul eden, taşıma sözleşmesini kanıtlayan ve mülkiyet belgesi işlevi gören belge (konşimento).
Bir teknenin atölyelerde imal edilen, çoğu zaman önceden donatılan ve ardından kızakta yerine oturtulup birbirine kaynaklanan büyük prefabrik bölümlerle (bloklar) inşası.
Bir rıhtımda veya gemi güvertesinde bağlama halatlarının volta edildiği kısa, sağlam direk. Güverte babalarına bit de denir.
Bir geminin sabit bir babaya uygulayabildiği statik çekme kuvveti; römorkörler ve demir işleme gemileri için temel performans değeri.
Tekneyi bölmelere ayıran düşey perde. Su geçirmez perdeler su basmasını, yangın sınıflı perdeler yangının yayılmasını sınırlar; yapısal perdeler tekne mukavemetine katkıda bulunur.
Gemi bordasında açık güvertenin üzerine uzanan, insanları ve güverte yükünü denizden koruyan saç (parapet).
C
Düzeltici ve Önleyici Faaliyet: tespit edilmiş bir uygunsuzluğun nedenini ortadan kaldırma ve olası uygunsuzlukların oluşmasını önleme süreci.
Bağlama halatlarını çekmek için kullanılan düşey eksenli döner tambur.
Kurban anotlar veya dış akım sistemiyle, suya batmış metalin bir elektrokimyasal hücrenin katodu yapılarak korozyondan korunması.
Klasın sürdürülmesi için klas kuruluşunca yapılan periyodik veya arızi sörvey: yıllık, ara, özel (yenileme) ve havuz sörveyleri.
Gemilerin tasarım ve inşası için teknik kurallar koyan, plan onayı ve sörveyle uygunluğu doğrulayan ve periyodik sörveylerle klası sürdüren bağımsız kuruluş.
Monte edilmiş ekipman ve sistemlerin kontrollü biçimde işletmeye alınması ve tasarlandığı gibi çalıştıklarının doğrulanması süreci.
Tork iletmek için iki şaftı birbirine bağlayan bileşen. Elastik kaplinler kaçıklığı ve burulma titreşimini sönümler; rijit flanşlı kaplinler sönümlemez.
D
Filikaları, kurtarma botlarını veya tender botları indirip geri almak için kullanılan vinç benzeri düzenek.
Bir geminin ton cinsinden taşıma kapasitesi: yüklü deplasman ile boş gemi ağırlığı arasındaki fark. Yükü, yakıtı, suyu, kumanyayı ve mürettebatı kapsar.
Bir gemideki yatay yapısal platform. Fribord güvertesi ve mukavemet güvertesi yükleme hattı ve yapı kurallarında özel anlamlar taşır.
Yüzen bir geminin yer değiştirdiği suyun ağırlığı; geminin toplam ağırlığına eşittir. Boş deplasman yalnızca gemidir; yüklü deplasman gemideki her şeyi kapsar.
Gemilerin yük operasyonları veya onarım için bulunduğu kapalı ya da yarı kapalı su alanı (havuz). Amerikan kullanımında kelime rıhtımın veya iskelenin kendisini de ifade eder.
Balast, yakıt veya tatlı su tankları oluşturan ve karaya oturma hasarına karşı koruyan, iç ve dış kaplamalı tekne dibi.
Su hattından teknenin en alt noktasına olan düşey mesafe. Baş, kıç ve ortadaki draft markalarından okunur.
Bir kapıyla kapatılıp suyu boşaltılabilen ve geminin omurga takozlarına oturarak su altı teknesinin muayene, onarım ve kaplama için açığa çıktığı havuz. Kuru havuz olarak da bilinir.
Daha yüksek mukavemeti klorür gerilmeli korozyonuna ve oyuklanmaya karşı iyi dirençle birleştiren, karışık östenitik-ferritik mikroyapılı paslanmaz çelik.
Geminin kendi iticilerini kullanarak konumunu ve pruva yönünü otomatik olarak koruyan bilgisayar kontrollü sistem. Ekipman sınıfları 1-3 yedekliliği tanımlar.
E
Elektronik Harita Gösterim ve Bilgi Sistemi: elektronik seyir haritalarını geminin konumuyla gösteren tip onaylı seyir sistemi.
Ana makine dairesi dışında bulunan ve ana kaynak arızalanırsa temel hizmetleri otomatik olarak besleyen bağımsız jeneratör.
Acil Durum Konum Bildirici Telsiz Vericisi: geminin kimliğiyle birlikte uydu üzerinden tehlike çağrısı gönderen, kendiliğinden yüzen işaret vericisi.
Tedarikçide ve alt tedarikçilerde ilerlemeyi izleyip etkileyerek teslimatın istenen tarihte yapılmasını sağlamak için bir satın alma siparişinin sistematik takibi.
F
İlk Ürün Muayenesi: yeni veya değiştirilmiş bir prosesle üretilen ilk parçanın tüm çizim gerekliliklerine göre eksiksiz doğrulanması.
Boya sisteminden önce düzgün ve pürüzsüz bir yüzey elde etmek için yat teknesine ve üst yapısına macun sürülmesi ve zımparalanması.
Bir limanda, nehirde veya yaklaşma bölgesinde, normalde şamandıralarla işaretlenen ve haritadaki derinlikte tutulan seyre elverişli kanal.
Fabrika Kabul Testi: ekipmanın sevkiyattan önce şartnamesini karşıladığını göstermek için üreticinin tesisinde yapılan testler.
Hasarı önlemek için gemi ile rıhtım arasına veya iki gemi arasına yerleştirilen, genellikle kauçuk veya köpükten enerji sönümleyici eleman (usturmaça).
Yangın sınıflı bir bölmeden yangının ve dumanın geçmesini önleyen havalandırma kanalı kapatma tertibatı.
Bir geminin bayrağını taşıdığı ve yasalarına göre tescil edildiği devlet. Bayrak idaresi uluslararası sözleşmeleri uygular ve sörveyleri çoğu zaman tanınmış kuruluşlara devreder.
Cıvatalı, contalı bir bağlantıya imkân veren boru, vana veya bağlantı parçası üzerindeki kenar. Ölçüler ve basınç sınıfları EN 1092-1, ASME B16.5 veya JIS gibi standartlara uyar.
Bir gemiyi almak için balastlanarak batırılan ve ardından balastı boşaltılarak gemiyi sudan kaldıran, yan duvarlı batırılabilir duba yapısı (yüzer havuz).
Teknenin kaburgaya benzeyen, borda kaplamasını destekleyen enine takviye elemanı (posta). Posta numaraları gemideki standart konum referansıdır.
Gemi ortasında, bordada su hattından fribord güvertesinin üst kenarına kadar olan düşey mesafe. Asgari fribord Yükleme Hattı Sözleşmesi'ne göre belirlenir.
G
İki farklı metal deniz suyu gibi bir elektrolit içinde elektriksel temas halindeyken daha az soy olan metalin hızlanan korozyonu.
Gemi ile kara arasında geçiş sağlayan taşınabilir köprü veya merdiven ya da aynı amaçla gemi bordasındaki açıklık.
Motor devrini pervane devrine düşüren, kavramalar ve geri vites içerebilen ünite.
Bir kompozit kalıplamanın dış yüzeyini oluşturan, kalıba ilk uygulanan pigmentli reçine tabakası.
Jeneratör seti: kontrol ve koruma ekipmanıyla birlikte ortak bir şase üzerinde bir alternatöre bağlanmış motor.
Küresel Denizcilik Tehlike ve Emniyet Sistemi: tehlike bildirimi ve emniyet haberleşmesi için uluslararası olarak kabul edilmiş telsiz ekipmanı ve prosedürleri.
Yük değişimlerine göre yakıt beslemesini düzenleyerek motor devrini kontrol eden tertibat. Modern regülatörler elektroniktir.
1969 Tonaj Sözleşmesi'ne göre hesaplanan, bir geminin toplam kapalı hacminin boyutsuz göstergesi. Bir ağırlık değildir.
Elle yatırma, vakum infüzyon veya prepreg ile elyaf takviye ve reçine katmanlarından cam takviyeli plastik yapı oluşturulması.
H
Liman Kabul Testi: monte edilmiş ekipman ve sistemlerin deniz testlerinden önce gemi rıhtımdayken yapılan testleri.
İki akışkan arasında onları karıştırmadan ısı aktaran ekipman. Motorların ve yağın soğutulması için plakalı ve gövde-boru tipleri yaygındır.
ITP'de belirlenen tarafın katılımı veya yazılı serbest bırakması olmadan işin ilerleyemeyeceği aşama.
Bir geminin su geçirmez gövdesi; dip, borda ve güverteler ile iç takviyelerinden oluşur, üst yapı, makine ve donanım hariçtir.
Aktüatörlere basınçlı hidrolik akışkan sağlayan; tank, pompalar, motor, vanalar, filtreler ve soğutuculardan oluşan paket ünite. Kısaltması HPU.
Bir bileşene veya sisteme çalışma basıncının üzerinde basınç uygulanıp tutularak mukavemetin ve sızdırmazlığın kanıtlandığı, suyla yapılan basınç testi.
I
Boş gemi ağırlığını ve düşey ağırlık merkezini belirlemek için neredeyse tamamlanmış geminin güvertesinde bilinen ağırlıkların kaydırıldığı ve oluşan meylin ölçüldüğü test (meyil deneyi).
Uluslararası Ticaret Odası tarafından yayımlanan, satıcı ile alıcı arasında maliyet, risk ve görev paylaşımını tanımlayan EXW, FCA, FOB ve DAP gibi standart ticari terimler.
İletkenler ile toprak arasına DC test gerilimi uygulanarak elektrik izolasyonunun direncinin ölçülmesi; yaygın olarak megger testi olarak bilinir.
Bir muhafazanın katı cisimlere ve suya karşı korumasını tanımlayan, IP ve ardından iki rakamla yazılan giriş koruma kodu (IEC 60529).
Muayene ve Test Planı: üretim sırasındaki her muayene ve testi referans dokümanı, kabul kriterleri, kaydı ve her tarafın katılımıyla listeleyen tablo.
J
Teknenin sudan kaldırılabilmesi için deniz tabanına indirilen ayakları olan kendinden yükselir ünite.
Suya doğru uzanan, ya yanaşma için (tipik olarak petrol veya gaz iskelesinde tankerler) ya da bir liman girişini korumak ve akıntıları etkilemek için kullanılan yapı.
K
Tekne dibinin merkez hattı boyunca uzanan ana boyuna yapı elemanı (omurga). Omurganın kızağa konması inşanın geleneksel resmi başlangıcıdır.
L
Taşıma sırasında hareket edemeyeceği şekilde yükün zincirler, teller, kayışlar ve bağlantı elemanlarıyla sabitlenmesi.
Yeni inşa edilmiş bir teknenin inşa kızağından suya aktarılması. Ana yapı aşamasının sonunu ve suda donatımın başlangıcını işaret eder.
Gemiyi terk etmek için taşınan, mataforalarla veya serbest düşüşle indirilen rijit hayatta kalma aracı (filika).
Bir konteynerde istiflenen ve elle ya da hidrostatik serbest bırakma ünitesiyle bırakılan şişirilebilir hayatta kalma aracı (can salı).
Geminin tamamlanmış ve hizmete hazır, ancak yük, yakıt, kumanya, balast, mürettebat veya yolcu olmadan ağırlığı.
Bir jeneratörün nominal gücünü ve yük altındaki davranışını kanıtlamak için rezistif veya reaktif bir yük bankasıyla yüklendiği test.
M
Ferromanyetik malzemeler için bir NDT yöntemi: parça mıknatıslanır ve ince demir tozları yüzeydeki ve yüzeye yakın süreksizliklerde toplanır.
Sevk sistemini, dizel-elektrik düzende ise jeneratörleri tahrik eden ana güç kaynağı; genellikle dizel veya çift yakıtlı motor.
Akışı dağıtan veya toplayan, birkaç giriş veya çıkışı olan boru veya blok; örneğin yük manifoldu veya hidrolik manifold bloğu.
Gemilerden Kaynaklanan Kirliliğin Önlenmesi Uluslararası Sözleşmesi; ekleri petrolü, kimyasalları, pis suyu, çöpü ve hava emisyonlarını kapsar.
Malzeme üreticisinin belirli bir döküm veya parti için kimyasal bileşimi ve mekanik özellikleri bildirdiği belge. EN 10204 tip 3.1 üreticinin bağımsız muayene temsilcisi tarafından; tip 3.2 ayrıca üçüncü bir tarafça veya alıcının temsilcisince onaylanır.
Sondaj, dalış veya sualtı ekipmanı elleçlemesi için denize korunaklı erişim sağlayan, tekne boyunca düşey açıklık.
Bir geminin halatlarla bir rıhtıma, şamandıraya veya başka bir gemiye bağlanması ya da bunun için kullanılan ekipman ve düzen.
N
Uygunsuzluk Raporu: belirtilen bir gerekliliği karşılamayan bir ürünün veya prosesin, verilen kararla birlikte resmi kaydı.
Tahribatsız Muayene: malzemeleri ve kaynakları zarar vermeden hata açısından inceleme yöntemleri; gözle, penetrant, manyetik parçacık, ultrasonik ve radyografik muayeneyi içerir.
O
Çıplak bir tekneyi çalışan bir gemiye dönüştüren tüm işler: makine, boru tesisatı, elektrik sistemleri, güverte ekipmanı, izolasyon ve yaşam mahallerinin montajı.
P
Renkli veya floresan bir sıvının yüzeye açılan hatalara çekildiği ve bir geliştiriciyle görünür hale getirildiği yüzey NDT yöntemi.
Kıyıdan suya uzanan, gemilerin bir veya iki tarafına yanaşabildiği yapı (iskele).
Programlanabilir mantık denetleyicisi: girişler, çıkışlar ve kayıtlı bir program aracılığıyla makineleri ve prosesleri kontrol eden endüstriyel bilgisayar.
Prosedür Yeterlilik Kaydı: bir kaynak prosedürünü nitelendiren test kaynağının ve mekanik test sonuçlarının kaydı. ISO 15614'te WPQR olarak adlandırılır.
Malların sevkten önce miktar, şartname, markalama ve ambalaj açısından siparişe göre muayenesi.
Şaft torkunu itme kuvvetine dönüştüren kanatlı döner göbek. Sabit hatveli ve kontrol edilebilir hatveli başlıca tiplerdir.
Sıvıya enerji ekleyerek onu hareket ettiren makine. Yüksek debi için santrifüj pompalar, viskoz akışkanlar ve yüksek basınç için pozitif deplasmanlı pompalar kullanılır.
Bir muayene veya testte belirlenen, her biri kabulden önce düzeltilip kapatılması gereken bekleyen hatalar ve eksik işler listesi.
Q
Gemilerin yükleme, tahliye, donatım veya onarım için yanaştığı, kıyı çizgisine paralel inşa edilmiş masif yapı. Bir rıhtımın düşey bir yüzü, kaplamalı bir apronu vardır ve babalar ile usturmaçalarla donatılmıştır.
R
Yansıyan radyo dalgalarını kullanarak nesneleri algılayan ve mesafelerini ve kerterizlerini ölçen seyir sistemi. Gemi radarları X-bandında ve S-bandında çalışır.
Bir kaynağın veya dökümün iç hatalarını gösteren görüntüsünü elde etmek için X ışınları veya gama ışınları kullanan hacimsel NDT yöntemi.
Mevcut bir gemide veya yatta rutin bakımdan daha kapsamlı, planlı onarım, yenileme ve modifikasyon dönemi.
Kıçta bulunan, dümen makinesiyle döndürülen ve su akışını saptırarak gemiyi yönlendiren hareketli kontrol yüzeyi.
S
Deniz Kabul Testi: sistem performansını işletme koşullarında gösteren denizde yapılan testler. Genel sanayide SAT saha kabul testi anlamına da gelir.
Bir güverteden suyu bordadan dışarıya veya bir drenaj sistemine yönlendiren tahliye açıklığı (frengi).
Su altı teknesinde, soğutma, balast ve yangın sistemleri için deniz suyunun çekildiği, ızgaralı girinti.
Hız, manevra kabiliyeti, makine performansı ve ekipman fonksiyonunu doğrulamak için teslimden önce denizde yapılan testler programı.
Yatak yüklerinin ve şaft gerilmelerinin tüm işletme koşullarında sınırlar içinde kalması için şaft yataklarının ve motorun veya redüktörün konumlandırılması süreci.
Gücü motordan veya redüktörden pervaneye ileten düzenek: ara şaftlar, pervane şaftı, yataklar ve kaplinler.
Teknenin dış kabuğunu oluşturan, sıra adı verilen boyuna dizilerde düzenlenmiş saçlar.
Limandaki bir gemiye rıhtımdan elektrik beslemesi; jeneratörlerin durdurulmasına imkân verir. Cold ironing veya kara elektriği olarak da bilinir.
Gemilerin üzerinde inşa edildiği veya karaya çekildiği, suya doğru inen eğimli yüzey (kızak). Denize indirme boyuna veya yanlamasına olabilir.
Denizde Can Emniyeti Uluslararası Sözleşmesi: emniyet açısından gemi inşası, ekipmanı ve işletmesine ilişkin başlıca IMO antlaşması.
Finler, jiroskoplar veya tanklar kullanarak yalpa hareketini azaltan sistem. Sıfır hız fin stabilizatörleri demirdeyken de çalışır.
Kıç yapıdan geçen, pervane şaftını, yataklarını ve sızdırmazlık elemanlarını taşıyan, deniz suyunu dışarıda ve yağlayıcıyı içeride tutan tüp.
Borda kaplaması veya güverte boyunca uzanan, postaları ve saçları destekleyen boyuna takviye elemanı (stringer).
Fribord güvertesi üzerinde, geminin bir bordasından diğerine veya buna yakın uzanan güverteli yapı. Daha dar yapılar güverte evleridir.
Elektrik gücünü alan ve dağıtan anahtarlama, koruma ve ölçme ekipmanı düzeneği. Ana pano jeneratörlerden beslenir.
T
Enine veya yönlendirilebilir itme üreten sevk ünitesi. Tünel iticiler manevraya yardımcı olur; azimut iticiler ana sevk ve dümen sağlar.
Bir malzemenin veya parçanın geçmişini, üretici döküm numarasından bitmiş, monte edilmiş bileşene kadar kayıtlar aracılığıyla izleyebilme yeteneği.
Baş draftı ile kıç draftı arasındaki fark. Kıçtan daha derin olan bir gemi kıça trimlidir.
Bir ürün tasarımının tanımlı standartları karşıladığının bir klas kuruluşu veya idare tarafından belgelendirilmesi; kararlaştırılan koşullarda seri üretime imkân verir.
U
Yüksek frekanslı ses dalgalarını kullanan hacimsel NDT yöntemi; yansımalar iç hataları ortaya çıkarır ve kalınlık ölçümüne imkân verir.
V
Bir borudaki akışı başlatan, durduran, düzenleyen veya yönlendiren tertibat. Sürgülü, glob, kelebek, küresel ve çek vanalar başlıca denizcilik tipleridir.
Değişken frekanslı sürücü: besleme frekansını ve gerilimini değiştirerek bir AC motorun hızını ve torkunu kontrol eden güç elektroniği.
Bir yüzeyin veya kaynağın mastarlar, aydınlatma ve büyütme gibi yardımcılarla gözle incelenmesi. Uygulanan ilk NDT yöntemidir.
W
Bir kaynakçının tanımlı koşullarda, örneğin ISO 9606'ya veya klas kurallarına göre, tatmin edici bir test kaynağı yaptığının belgelendirilmesi.
Gemilerin yanaşması için kıyı boyunca, çoğu zaman suyun altından akabileceği şekilde kazıklar üzerine inşa edilen yapı. Günlük kullanımda rıhtımla örtüşür; rıhtım normalde masif, dolgulu bir yapıdır.
Zincir dişlisi ve freniyle demiri ve zinciri hisa etmek ve fundo etmek için kullanılan güverte makinesi (ırgat).
ITP'de belirlenen tarafın haberdar edildiği ve katılabileceği aşama; usulüne uygun bildirime rağmen katılmazsa iş devam edebilir.
Kaynak Prosedür Şartnamesi: belirli bir birleştirme, proses, malzeme, sarf malzemesi, pozisyon, ön ısıtma ve parametreler için kaynakçıya değişkenleri veren doküman.